Phú Thọ tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực Năng lượng nguyên tử

Trong thời kỳ phát triển của khoa học và công nghệ hiện đại, năng lượng nguyên tử ngày càng hiện diện rõ nét trong đời sống kinh tế - xã hội từ chẩn đoán, điều trị bệnh cho đến sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, kiểm định chất lượng và bảo đảm an ninh. Đi cùng với những lợi ích thiết thực ấy là yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý nhà nước, nhằm bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và sử dụng hiệu quả, bền vững lĩnh vực đặc thù này. Phú Thọ là địa phương đang trên đà phát triển công nghiệp, y tế và dịch vụ, vì vậy nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử càng trở nên cấp thiết.

Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Công ty cổ phần Tư vấn kỹ thuật khoa học công nghệ tổ chức tập huấn, tuyên truyền về an toàn bức xạ và hạt nhân cho cán bộ quản lý, nhân viên bức xạ trên địa bàn tỉnh (tháng 10/2025)

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có hơn 150 cơ sở sử dụng thiết bị Xquang chẩn đoán trong y tế với tổng số 417 thiết bị Xquang đang vận hành. Trong lĩnh vực công nghiệp, có gần 90 doanh nghiệp hoạt động liên quan đến năng lượng nguyên tử, sử dụng hơn 300 thiết bị phát tia X, gần 45 nguồn phóng xạ và đồng thời đang bảo quản, lưu giữ 703 nguồn phóng xạ đã qua sử dụng.

Trong lĩnh vực y tế, năng lượng nguyên tử đã và đang đóng vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh. Các thiết bị Xquang được sử dụng phổ biến trong chẩn đoán cận lâm sàng tại các cơ sở y tế. Nhiều bệnh viện đã đưa vào vận hành máy gia tốc tuyến tính, máy xạ hình SPECT/CT thế hệ mới, phục vụ xạ trị từ xa cho bệnh nhân ung thư. Đây là bước tiến đáng kể, giúp người dân được tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật cao ngay tại địa phương, giảm tải cho tuyến trên và tiết kiệm chi phí xã hội.

Ông Nguyễn Bình Khiêm - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ phát biểu tại Hội nghị tập huấn, đào tạo về an toàn bức xạ và hạt nhân (tháng 10/2025)

Trong lĩnh vực công nghiệp, các thiết bị phát tia X và nguồn phóng xạ được ứng dụng đa dạng như: đo tuổi vàng, định mức chất lỏng, đo độ dày giấy, sắc ký khí; soi, kiểm tra an ninh; phân tích huỳnh quang tia X; kiểm tra bo mạch, chip điện tử; đếm mẫu sản phẩm; kiểm tra mối hàn điện tử; xác định thành phần kim loại; phát hiện khuyết tật camera điện thoại; đo độ dày lớp mạ trên bản mạch PCB… Những ứng dụng này góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thực tế trên cho thấy phạm vi ứng dụng năng lượng nguyên tử tại tỉnh Phú Thọ được trải rộng ở nhiều lĩnh vực, tiềm ẩn cả cơ hội lẫn thách thức trong công tác quản lý.

Thời gian qua, hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đã nhận được sự quan tâm của các cấp, các ngành nên nhận thức của các cơ sở sử dụng thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ từng bước được nâng lên, dần đi vào nề nếp. Hầu hết các cơ sở đều thực hiện nghiêm túc việc cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ trước khi đưa thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ vào hoạt động và gia hạn giấy phép định kỳ 3 năm/lần theo quy định.

Đáng chú ý, đội ngũ nhân viên bức xạ và người phụ trách an toàn tại các cơ sở đều được đào tạo, tập huấn và cấp chứng chỉ chuyên môn. Đây là yếu tố then chốt, bởi con người chính là “hàng rào an toàn” đầu tiên và quan trọng nhất trong việc phòng ngừa, kiểm soát rủi ro bức xạ. Công tác kiểm tra, giám sát từng bước được tăng cường, góp phần hạn chế các nguy cơ mất an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác nghiên cứu, phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử trên địa bàn tỉnh hiện mới dừng lại chủ yếu ở lĩnh vực y tế và công nghiệp. Các hướng nghiên cứu sâu, ứng dụng công nghệ cao, liên ngành vẫn còn hạn chế. Nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử chưa nhiều, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của khoa học và công nghệ hiện nay. Đây là “nút thắt” cần sớm được tháo gỡ nếu Phú Thọ muốn khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của lĩnh vực này trong thời gian tới.

Một dấu mốc quan trọng là Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, thay thế Luật Năng lượng nguyên tử năm 2008. Luật mới đã thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh và thanh sát hạt nhân. Đây không chỉ là công cụ pháp lý quan trọng, mà còn là nền tảng để hiện thực hóa chiến lược năng lượng xanh, an toàn, bền vững trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Theo Ông Nguyễn Bình Khiêm - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ: “Trên cơ sở Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành, Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Luật và các quy định có liên quan; đồng thời rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật của tỉnh cho phù hợp. Cùng với đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến những nội dung cốt lõi, điểm mới của Luật; tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác quản lý và giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Những giải pháp này nhằm bảo đảm các quy định pháp luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, đến được với mọi đối tượng liên quan; qua đó tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử trên địa bàn tỉnh”.

Trong bối cảnh năng lượng nguyên tử tiếp tục được mở rộng ứng dụng, việc tăng cường quản lý nhà nước không chỉ là yêu cầu bắt buộc, mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững. Với sự chủ động của các cơ quan quản lý, sự vào cuộc trách nhiệm của các cơ sở sử dụng và khuôn khổ pháp lý mới từ Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, Phú Thọ kỳ vọng sẽ khai thác hiệu quả những lợi ích mà năng lượng nguyên tử mang lại, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các rủi ro, vì mục tiêu an toàn cho con người, môi trường và sự phát triển lâu dài của địa phương./.

Minh Châu