Nghiên cứu bào chế viên nang cứng điều trị bệnh viêm khớp từ bài thuốc Cao Hy thiêm trong Dược điển Việt Nam V

Sáng ngày 12/12/2023, tại Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ đã tổ chức Hội nghị nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ năm 2023: “Nghiên cứu bào chế viên nang cứng điều trị bệnh viêm khớp từ bài thuốc Cao Hy thiêm trong Dược điển Việt Nam V” do Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ, Trường Cao đẳng Y Dược Phú Thọ chủ trì thực hiện. ThS. Chu Thị Bích Thủy - Phó Giám đốc Sở KH&CN làm Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu.

ThS. Chu Thị Bích Thủy - PGĐ Sở, Chủ tịch Hội đồng chỉ đạo tại Hội nghị

Bệnh viêm khớp là bệnh mạn tính thường gặp ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Mặc dù bệnh không gây tử vong, song ảnh hưởng nhiều đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống. Các thuốc giảm đau và chống viêm có cấu trúc steroid và không steroid lại gây ra nhiều tác dụng không mong muốn khi dùng thuốc kéo dài như loét dạ dày tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, dị ứng hoặc hội chứng Cushing. Trong y học cổ truyền, bệnh viêm khớp được điều trị bằng các loại thảo dược thiên nhiên có thể ở dạng uống hoặc đắp trực tiếp lên các khớp. Nhiều cây thuốc được dùng để điều trị bệnh viêm khớp như Cẩu tích, Cốt toái bổ, Ngưu tất, Hy thiêm, Dây đau lưng, Thiên niên kiện, Thổ phục linh,… Tuy nhiên, việc sử dụng các dạng thuốc này gây nhiều bất tiện như liều dùng lớn, phải có dụng cụ chế biến thuốc và khó khăn trong bảo quản, vận chuyển thuốc đối với một thang thuốc sắc hoặc cao lỏng dùng trong nhiều ngày. Do vậy, phần nào làm giảm khả năng tuân thủ của người bệnh và giảm hiệu quả điều trị. Mặt khác, chưa tiêu chuẩn hóa được hàm lượng một số hoạt chất trong dược liệu hoặc bài thuốc nên khó khăn trong việc nâng cấp quy mô sản xuất và đảm bảo độ đồng đều của sản phẩm; chưa có sự đánh giá về tác dụng sinh học nên người bệnh chưa thực sự tin dùng. Trước thực trạng trên, đề tài đã đề xuất nghiên cứu với mục tiêu: Xây dựng được quy trình chiết xuất và bào chế cao khô đạt chuẩn theo tiêu chuẩn cơ sở từ bài thuốc Cao Hy thiêm quy mô 20 kg nguyên liệu/mẻ; Xây dựng được công thức, quy trình bào chế và sản xuất thử nghiệm viên nang cứng chứa cao khô từ bài thuốc Cao Hy thiêm đạt tiêu chuẩn cơ sở quy mô 5.000 viên/mẻ; Đánh giá độc tính cấp và tác dụng giảm đau, chống viêm của cao khô và viên nang cứng chứa cao khô từ bài thuốc Cao Hy thiêm trên động vật thực nghiệm.

Cơ quan chủ trì chụp ảnh lưu niệm cùng Hội đồng nghiệm thu

Qua gần 3 năm triển khai, đề tài đã đạt được mục tiêu theo thuyết minh được phê duyệt. Đề tài đã xây dựng được quy trình chiết xuất và bào chế cao khô đạt chuẩn theo tiêu chuẩn cơ sở (đáp ứng yêu cầu về chỉ tiêu chất lượng, mức chất lượng được quy định tại chuyên luận tương ứng của Dược điển Việt Nam V) từ bài thuốc Cao Hy thiêm quy mô 20 kg nguyên liệu/mẻ. Đề tài đã xây dựng được công thức, quy trình bào chế và sản xuất thử nghiệm VNHT đạt chuẩn theo tiêu chuẩn cơ sở từ bài thuốc Cao Hy thiêm đạt tiêu chuẩn cơ sơ quy mô 5.000 viên/mẻ. Đề tài cũng đánh giá độc tính cấp và tác dụng giảm đau, chống viêm của cao khô và viên nang cứng chứa CKHT trên động vật thực nghiệm, đánh giá được độ ổn định của viên nang cứng chứa CKHT bảo quản trong điều kiện thường và điều kiện lão hóa cấp tốc. Kết quả cho thấy viên nang thành phẩm đạt các tiêu chuẩn cơ sở trong thời gian bảo quản. Ước tính tuổi thọ sản phẩm khoảng 1 năm 5 tháng.

Kết quả nghiên cứu của đề tài đóng góp thêm về lý luận khoa học trong việc hiện đại hóa các bài thuốc, vị thuốc, thông tin thêm về các nhóm hoạt chất, hoạt chất có tác dụng điều trị bệnh viêm khớp từ nguồn dược liệu sẵn có trong nước. Đồng thời đề tài cũng sử dụng các phương pháp chiết xuất và kỹ thuật bào chế hiện đại, do đó các kết quả nghiên cứu còn làm phong phú thêm cho các tư liệu chuyên ngành dược học cổ truyền và bào chế của Việt Nam. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu trên vào sản xuất sẽ giúp tiêu thụ nguồn dược liệu có trong bài thuốc, giải quyết việc làm cho người dân trồng dược liệu và nhân công sản xuất, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Ngọc Lan