Thực trạng và yếu tố tác động tới năng suất lao động của Việt Nam thông qua khảo sát doanh nghiệp sản xuất công nghiệp

Sản xuất chế biến thực phẩm là nhóm ngành công nghệ thấp ở nước ta

Thông qua khảo sát năng suất lao động của các doanh nghiệp thuộc 7 ngành kinh tế, các tác giả đã nêu bật những vấn đề cản trở tăng năng suất lao động trong các doanh nghiệp của nước ta hiện nay, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy năng suất lao động cho các doanh nghiệp.

Hình 1: năng suất lao động so sánh giữa các ngành bình quân 2011-2014 (triệu đồng/người/năm)

Hình 2: biểu đồ phân bố năng suất lao động bình quân 2011-2014 của doanh nghiệp thuộc 7 ngành kinh tế (triệu đồng/người/năm)

Các doanh nghiệp nhỏ hầu hết không được đầu tư công nghệ, trang thiết bị hiện đại do thiếu vốn sản xuất

Đẩy mạnh các hoạt động năng suất trên cả nước
Thông qua điều tra về năng suất lao động của các doanh nghiệp có thể nhận định rằng, doanh nghiệp có thể nhìn thấy những rủi ro và nguy cơ trước mắt về mất thị trường, khó khăn trong sản xuất kinh doanh, khó khăn về tài chính, giá cả nguyên vật liệu leo thang, nhưng ít khi nhìn vào chính nội tại doanh nghiệp để nhận ra những vấn đề còn yếu kém trong quản lý, và hầu hết chưa nhấn mạnh được tầm quan trọng của cải tiến năng suất, cũng như chưa đánh giá cao những giải pháp cải tiến trong doanh nghiệp. Trong số ít ỏi những doanh nghiệp đã có mục tiêu và chiến lược năng suất, thì việc triển khai thực hiện cũng chưa được hiệu quả. Nguyên nhân chủ yếu là chưa chuyển tải được những lợi ích của cải tiến năng suất tới người lao động, những người trực tiếp thực thi những chiến lược năng suất này. Việc chuyển tải bằng những khẩu hiệu cải tiến chưa thực sự có ý nghĩa, quan trọng nhất là người lao động nhận thấy được những lợi ích từ các nỗ lực cải tiến của họ. Điều này đòi hỏi cần có tư duy chia sẻ lợi ích, tương tự như hợp tác cùng có lợi giữa người chủ, người quản lý doanh nghiệp và người lao động.

Nhằm thúc đẩy được các hoạt động nâng cao năng suất doanh nghiệp một cách mạnh mẽ, các hoạt động thúc đẩy năng suất cần quan tâm tới các vấn đề sau:
- Tiếp tục tuyên truyền các lợi ích của việc nâng cao năng suất để tạo được sự quan tâm, đồng thuận và hợp tác của 3 bên: Chính phủ - Chủ doanh nghiệp - Người lao động. Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng văn hóa cải tiến năng suất và ý thức công nghiệp của người lao động.
- Tập trung thúc đẩy mạnh mẽ những ngành kinh tế mũi nhọn, lợi thế cao và tác dụng lan tỏa tới các ngành khác bằng cách tác động tổng hợp các chương trình hỗ trợ: chương trình ứng dụng các công cụ cải tiến liên tục, chương trình hỗ trợ về phát triển KH&CN, hỗ trợ đổi mới quản lý và quá trình, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực.
- Xây dựng, đào tạo và phát triển chuyên gia giỏi, hiểu biết, nhiều kinh nghiệm làm nòng cốt cho các hoạt động thúc đẩy năng suất và chất lượng.
- Tăng cường các khóa đào tạo, nâng cao năng suất lao động, nâng cao trình độ văn hóa, nhận thức về pháp luật cho người lao động.

Tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy phát triển doanh nghiệp
Theo các ý kiến của doanh nghiệp, các vấn đề được coi là yếu tố cản trở tăng năng suất của doanh nghiệp được cho là: thiếu vốn, thị trường đầu ra khó khăn và giá cả nguyên vật liệu tăng. Tổng hợp ý kiến đánh giá của doanh nghiệp về chính sách và thể chế trong vấn đề hỗ trợ nâng cao năng suất doanh nghiệp cho thấy, khung pháp luật về đất đai, bảo hiểm xã hội, thuế và tín dụng có những yếu tố chưa thuận lợi đối với doanh nghiệp.

Theo Báo cáo về chỉ số kinh doanh của Việt Nam năm 2014 của Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam, đại đa số các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam đều có quy mô nhỏ và siêu nhỏ (95-96% là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ). Các doanh nghiệp nhỏ gặp vấn đề thiếu vốn sản xuất, vì vậy, việc đầu tư công nghệ và trang thiết bị hiện đại (hầu hết là phải nhập từ nước ngoài) là rất khó khăn nên rất khó tham gia vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Trong điều kiện đang thiếu những doanh nghiệp đầu tàu lớn mạnh, làm chủ lực trong hội nhập kinh tế quốc tế thì các chính sách của Nhà nước nên tập trung thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp nhỏ tiềm năng tăng trưởng về quy mô thông qua các giải pháp tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, giúp các doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận vốn phát triển kinh doanh và đặc biệt hỗ trợ thông tin, kiến thức để các doanh nghiệp có thể xây dựng được các định hướng phát triển dài hạn, đặc biệt ưu tiên phát triển doanh nghiệp trong các ngành kinh tế chủ lực của Việt Nam.