Nông dân vùng cao hòa mình cùng cuộc cách mạng chuyển đổi số

Chuyển đổi số trong nông nghiệp đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tái cơ cấu ngành theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Tại Phú Thọ, chuyển đổi số đã và đang lan tỏa mạnh mẽ tới từng thôn bản, từng hộ nông dân, trong đó có nông dân vùng cao. Bằng tinh thần chủ động, ham học hỏi và khát vọng vươn lên, nông dân nơi đây đang từng bước làm chủ công nghệ, biến những thách thức về địa hình, khoảng cách địa lý thành lợi thế trong tổ chức sản xuất và sức cạnh tranh trên thị trường.                  

Chị Lường Thị Tâm, người lao động tại HTX Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc, xã Đà Bắc sử dụng điện thoại thông minh để điều khiển hệ thống tưới tự động

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, nông nghiệp không thể tiếp tục phát triển theo phương thức sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm truyền thống. Thực tiễn cho thấy, chỉ khi ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, nông nghiệp mới có thể nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. Tại các xã vùng cao Phú Thọ, hình ảnh người nông dân “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” đang dần được thay thế bằng những mô hình sản xuất thông minh, từng bước hình thành nền nông nghiệp hàng hóa, gắn sản xuất với thị trường và chuỗi giá trị.

Chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi phương thức canh tác mà còn tạo chuyển biến căn bản trong tư duy sản xuất và cách tiếp cận thị trường của người nông dân. Từ trồng trọt, chăn nuôi đến chế biến, tiêu thụ nông sản, dấu ấn của công nghệ số ngày càng rõ nét, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp, từng bước hình thành nền nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị.

Thực tiễn sản xuất tại Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc, xã Đà Bắc là một trong những minh chứng sinh động cho mô hình ứng dụng đồng bộ công nghệ số trong sản xuất. Trên diện tích 1,5ha, HTX đã đầu tư hệ thống tưới thông minh, vận hành hoàn toàn tự động thông qua điện thoại thông minh. Song song với đầu tư hạ tầng, HTX chú trọng công tác đào tạo, tập huấn cho công nhân, người lao động, giúp từng bước làm chủ công nghệ, vận hành hệ thống an toàn, hiệu quả.

Hệ thống IOT quan trắc, dự báo và cảnh báo phục vụ canh tác rau tại HTX Nông nghiệp dịch vụ - cung ứng thực phẩm Đà Bắc

Chị Lường Thị Tâm, lao động tại HTX cho biết: Toàn bộ diện tích rau màu, củ quả hiện nay đều được tưới tự động, có thể điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng. Trong quá trình sản xuất, người lao động được cán bộ chuyên môn của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh hướng dẫn trực tiếp tại hiện trường, từ thao tác vận hành, kiểm tra hệ thống đến phân tích dữ liệu phục vụ điều chỉnh kế hoạch tưới, bón phân hằng ngày. Nhờ đó, công việc sản xuất trở nên nhẹ nhàng hơn, tiết kiệm thời gian, công sức, trong khi năng suất và chất lượng nông sản được nâng lên rõ rệt, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn VietGAP.

Không chỉ tại Đà Bắc, mô hình sản xuất nông nghiệp sạch dựa trên khoa học - công nghệ của HTX Rau hữu cơ V.Organic, xã Vân Sơn, nhiều năm qua đã trở thành điểm đến tham quan, học tập kinh nghiệm của nông dân trong và ngoài tỉnh. Với hệ thống nhà màng, nhà lưới trên diện tích hơn 1ha, kết hợp công nghệ tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt tự động và bể lọc nước, HTX chủ động kiểm soát điều kiện sinh trưởng của cây trồng, hạn chế sâu bệnh, giảm thiểu tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Việc cơ cấu đa dạng các loại rau, củ như xà lách, cà chua, khoai tây cùng nhiều giống mới có giá trị kinh tế cao giúp sản phẩm của HTX đạt năng suất vượt trội, chất lượng đồng đều và bán được giá cao so với cùng thời vụ ở nhiều vùng khác. Đặc biệt, quy trình luân canh khoa học, không trồng cây cùng họ liên tiếp trên một chân ruộng đã góp phần phòng trừ dịch bệnh bền vững. Nhờ tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết chặt chẽ từ trồng trọt, giám sát kỹ thuật đến tiêu thụ, mỗi năm HTX cung ứng hàng trăm tấn rau an toàn cho thị trường trong nước và xuất khẩu, tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương.

Sau 5 năm đi vào hoạt động, mô hình của HTX V.Organic đã cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu thụ nông sản, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững, hiện đại của Nhà nước.

Mô hình canh tác của HTX Rau hữu cơ V.Organic, xã Vân Sơn sản xuất nông nghiệp sạch dựa trên khoa học - công nghệ được nhiều đơn vị tới tham quan, học tập kinh nghiệm

Không chỉ dừng lại trong khâu sản xuất, chuyển đổi số còn mở ra hướng đi mới trong tiêu thụ nông sản, giúp nông dân vùng cao từng bước thoát khỏi sự phụ thuộc vào thương lái. Gia đình chị Bùi Thị Hải Yến, xã Cao Phong với nghề nuôi ong truyền thống là một ví dụ điển hình. Trước đây, sản phẩm mật ong chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi hẹp, thông qua người quen. Nhận thấy tiềm năng của bán hàng trực tuyến, chị Yến đã chủ động học hỏi, tận dụng điện thoại thông minh để quay video, chụp ảnh, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội.

Nhờ cách làm này, sản phẩm mật ong của gia đình không chỉ tiêu thụ trong xã mà còn được khách hàng ở nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh biết đến. Hiện mỗi năm gia đình chị Yến bán được hơn một nghìn lít mật ong, kết hợp với kinh doanh tạp hóa nhỏ, mang lại nguồn thu nhập ổn định.

Chị Bùi Thị Hải Yến, xã Cao Phong tự quay, chụp, quảng bá sản phẩm mật ong của gia đình để bán trên các nền tảng mạng xã hội

Thực tiễn cho thấy, khi được tiếp cận và làm chủ công nghệ số, nông dân vùng cao hoàn toàn có thể tự tin tham gia thị trường, rút ngắn khoảng cách địa lý và nâng cao giá trị nông sản. Đến nay, phần lớn các nông hộ sản xuất quy mô khá và các HTX trên địa bàn tỉnh đều xây dựng website, fanpage trên Facebook, Zalo để quảng bá, giới thiệu sản phẩm. Nhờ sự linh hoạt, sáng tạo trong ứng dụng công nghệ số, người nông dân từng bước chủ động đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, đưa sản phẩm đến gần hơn, nhanh hơn với người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.

Ở tầm rộng hơn, chuyển đổi số đang trở thành động lực then chốt thúc đẩy nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc ứng dụng các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), blockchain, công nghệ sinh học và các hệ thống quản lý thông minh đã tạo chuyển biến căn bản trong trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, công nghệ số hỗ trợ nông dân thu thập, phân tích, dự báo thông tin thời tiết, chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giảm thiểu rủi ro do thiên tai, dịch bệnh.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp tại vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Trước hết phải kể tới hạ tầng công nghệ thông tin ở một số thôn, bản còn thiếu và yếu; trình độ, kỹ năng số của người nông dân chưa đồng đều; quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết chuỗi khiến việc áp dụng các giải pháp số chưa phát huy hết hiệu quả…

Bà Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX nông nghiệp Bản Dao, phường Thống Nhất cho biết: Hiện nay, nhu cầu mua, bán nông sản, đặc sản vùng miền trên môi trường mạng ngày càng lớn. Thông qua các sàn thương mại điện tử, website của các HTX, các nền tảng mạng xã hội, số lượng khách hàng biết đến sản phẩm và đặt hàng cũng nhiều hơn. Song, nhiều HTX vẫn thiếu nhân lực am hiểu công nghệ để thực hiện hiệu quả hoạt động quảng bá, bán hàng trực tuyến. Các HTX mong muốn tiếp tục được các cơ quan chức năng quan tâm, hỗ trợ tập huấn kỹ năng quảng bá, bán hàng trên nền tảng số nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm cho nông sản địa phương.

Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ có nền sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, đa dạng với nhiều cây trồng, vật nuôi nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước như chè, lợn, cùng các sản phẩm chủ lực có giá trị kinh tế cao như cam, bưởi, lúa, rau màu, chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản. Toàn tỉnh hiện có 609 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 6 sản phẩm 5 sao, tăng mạnh so với năm 2020. Những con số không chỉ phản ánh tiềm năng, lợi thế lớn của nông nghiệp Phú Thọ, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy mạnh chuyển đổi số để nông sản Phú Thọ vươn ra thị trường rộng lớn hơn.

Để chuyển đổi số trong nông nghiệp thực sự đi vào chiều sâu, mang lại lợi ích thiết thực cho người nông dân, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và lâu dài của các cấp, các ngành, địa phương. Trọng tâm, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho nông dân về vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xây dựng các mô hình điểm ứng dụng công nghệ số trong chuỗi giá trị nông sản chủ lực; tăng cường đào tạo kỹ năng số cho nông dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, chú trọng hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ, xây dựng thương hiệu nông sản địa phương, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và kết nối tiêu thụ qua các nền tảng số và kênh phân phối hiện đại…

Với cách làm phù hợp, sự chủ động của người dân cùng sự đồng hành của các cấp, các ngành, chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp vùng cao Phú Thọ, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống nông dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn mới.

Theo phutho.gov.vn